Boşanma sürecine giren eşlerin en önemli endişelerinden biri, diğer eşin ev, araba, arsa, şirket payı veya banka hesapları gibi malvarlığı değerlerini boşanma davasından önce devretmesi ya da elden çıkarmasıdır.

Özellikle eşlerden birinin malları üçüncü kişilere devretmeye başladığı, taşınmazını satışa çıkardığı veya malvarlığını azaltmaya yönelik işlemler yaptığı durumlarda “Boşanma davasını açmadan önce bu malların devrini nasıl önleyebilirim?” sorusu gündeme gelir.

Bu konuda tek bir hukuki yol bulunmamaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre aile konutu şerhi, TMK m. 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ve şartları varsa ihtiyati tedbir gibi farklı hukuki mekanizmalar gündeme gelebilir.

Önemli olan, boşanma davasının henüz açılmamış olmasının her durumda malların korunmasına yönelik hiçbir hukuki işlem yapılamayacağı anlamına gelmediğidir.

Boşanma davası açılmadan önce mallara tedbir konulabilir mi?

Evet, ancak burada hangi hukuki korumanın talep edildiği önemlidir.

Boşanma davası sırasında alınabilecek geçici önlemler ile boşanma davasından bağımsız olarak evlilik birliğinin ekonomik varlığını korumaya yönelik tedbirler birbirinden ayrılmalıdır.

Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması konusunda gerekli geçici önlemleri alır.

Dolayısıyla TMK 169 kapsamında boşanma davasına bağlı geçici tedbirler, kural olarak boşanma veya ayrılık davasının açılmasıyla gündeme gelir.

Ancak boşanma davası açılmadan önce de eşin malvarlığının korunmasına yönelik bazı bağımsız hukuki yollar bulunmaktadır.

Bunlardan en önemlilerinden biri TMK m. 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasıdır.

TMK 199 kapsamında malvarlığına tedbir

Türk Medeni Kanunu’nun 199. maddesi, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektirmesi halinde hâkime, belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları sınırlandırma imkânı tanır.

Bu düzenleme boşanma davasının kendisinden farklıdır.

Amaç, eşlerden birinin diğer eşin veya ailenin ekonomik haklarını tehlikeye sokacak işlemler yapmasını önlemektir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında da TMK 199’un, evlilik birliğinin genel hükümleri içerisinde düzenlenen ve ailenin ekonomik varlığının korunmasını amaçlayan bağımsız bir hukuki düzenleme olduğu belirtilmiştir.

Örneğin eşlerden birinin;

• Aileye ait önemli bir taşınmazı satmaya çalışması,
• Ev veya arsayı üçüncü kişiye devretme hazırlığında olması,
• Malvarlığını azaltacak işlemler yapması,
• Ailenin ekonomik varlığını ciddi şekilde tehlikeye sokması,
• Evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmemesi

gibi durumlarda TMK 199 kapsamında hukuki koruma gündeme gelebilir.

Ancak mahkemeden bütün malvarlığı üzerinde soyut ve sınırsız bir yasak talep etmek yerine, risk oluşturan malvarlığı değerlerinin ve korunma ihtiyacının somutlaştırılması önemlidir.

Boşanmadan önce evin satılması nasıl engellenir?

Eğer eşlerden biri aile olarak kullanılan evi satmaya çalışıyorsa öncelikle taşınmazın aile konutu niteliğinde olup olmadığı değerlendirilmelidir.

TMK 194 kapsamında aile konutu olarak kullanılan taşınmaz bakımından malik olmayan eşin korunmasını sağlayan özel hükümler bulunmaktadır.

Aile konutu niteliğindeki taşınmazın devri veya taşınmaz üzerindeki hakların sınırlandırılması bakımından diğer eşin rızası önem taşır.

Yargıtay’ın güncel kararlarında da evlilik devam ettiği sürece aile konutu korumasının devam ettiği ve gerekli şartların bulunması halinde diğer eşin rızası olmadan yapılan tasarruf işlemlerinin hukuki sonuçlarının tartışıldığı görülmektedir.

Bu nedenle aile konutu söz konusuysa tapuya aile konutu şerhi verilmesi de değerlendirilmelidir.

Aile konutu şerhi ile TMK 199 kapsamındaki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ise aynı hukuki işlem değildir.

Aile konutu şerhi nedir?

Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ve ailenin yaşam merkezi haline gelen konutun korunmasını amaçlayan hukuki bir mekanizmadır.

Taşınmazın tapuda yalnızca eşlerden birinin adına kayıtlı olması, diğer eşin aile konutu bakımından hiçbir hakkının bulunmadığı anlamına gelmez.

Bu nedenle eşin üzerine kayıtlı aile konutunun satılması veya üzerinde hak kurulması söz konusu olduğunda TMK 194 hükümleri önem kazanır.

Ancak her taşınmaz aile konutu değildir.

Bir taşınmazın gerçekten aile konutu olarak kullanılıp kullanılmadığı somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Eşin arabasını veya taşınmazını devretmesi nasıl önlenir?

Eşin adına kayıtlı araç, taşınmaz veya başka bir malvarlığı değerinin elden çıkarılma ihtimali varsa, öncelikle bu işlemin ailenin ekonomik varlığını gerçekten tehlikeye sokup sokmadığı değerlendirilmelidir.

TMK 199 kapsamında hâkim, belirli malvarlığı değerleri bakımından tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasına karar verebilir.

Yargıtay kararlarında bu hüküm kapsamında eşin malvarlığı üzerindeki tasarruflarının sınırlandırılması taleplerinin Aile Mahkemesinde görüldüğü ve somut ekonomik riskin değerlendirildiği görülmektedir.

Bu nedenle “eşim boşanacağız diye arabasını satacak” şeklindeki genel bir iddia yerine, satış veya devir riskini gösteren somut olguların ortaya konulması önemlidir.

Boşanmadan önce banka hesaplarına tedbir konulabilir mi?

Banka hesapları bakımından durum taşınmazlardan farklıdır.

Eşin tüm banka hesaplarının hiçbir somut gerekçe gösterilmeksizin bloke edilmesini istemek ile belirli bir ekonomik tehlikenin önlenmesini istemek aynı şey değildir.

TMK 199 kapsamında ailenin ekonomik varlığının korunması bakımından gerekli şartların bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Bu nedenle eşin banka hesaplarında bulunan parayı sistematik olarak çektiğini, aile ekonomisini tehlikeye düşürdüğünü veya malvarlığını kaçırmaya yönelik somut işlemler yaptığını gösteren deliller varsa bunların hukuki başvuruda ortaya konulması önem taşır.

İhtiyati tedbir ile TMK 199 arasındaki fark nedir?

Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.

İhtiyati tedbir, belirli bir hakkın veya hukuki durumun dava sonuçlanıncaya kadar geçici olarak korunmasını sağlayan usul hukuku kurumudur.

TMK 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ise evlilik birliğinin ekonomik varlığını korumaya yönelik özel bir aile hukuku düzenlemesidir.

Boşanma davası açılmadan önce hangi kurumun uygulanacağı, talebin amacına ve somut olayın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Bu nedenle dilekçede yalnızca “ihtiyati tedbir konulmasını talep ediyoruz” demek yerine, hangi hukuki korumanın hangi somut tehlike nedeniyle istendiğinin açıklanması önemlidir.

Tedbir kararı alınması için hangi şartlar aranır?

Mahkeme tarafından bir malvarlığı değerinin korunmasına karar verilebilmesi için soyut bir boşanma ihtimali tek başına yeterli olmayabilir.

Özellikle;

• Malvarlığının gerçekten mevcut olması,
• Eşin bu malvarlığı üzerinde tasarruf yetkisinin bulunması,
• Ailenin ekonomik varlığının tehlikede olması,
• Malın devredilmesi veya elden çıkarılması yönünde somut bir risk bulunması,
• Talep edilen korumanın ölçülü olması

gibi hususlar önem taşır.

TMK 199 bakımından özellikle “ailenin ekonomik varlığının korunması” veya evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerekli olması kanuni ölçütlerdendir.

Boşanmadan önce mal kaçırma şüphesi varsa ne yapılabilir?

Eşin mal kaçırdığı düşünülüyorsa öncelikle iddianın somutlaştırılması gerekir.

Örneğin;

• Tapu satış ilanları,
• Taşınmaz satış görüşmeleri,
• Araç satışına ilişkin belgeler,
• Banka hareketleri,
• Mesajlaşmalar,
• Malvarlığının üçüncü kişilere devredildiğini gösteren belgeler,
• Şirket payı devirleri,
• Eşin kendi beyanları

somut olayın özelliklerine göre önem taşıyabilir.

Burada amaç yalnızca boşanma davasında karşı tarafa baskı yapmak değil, gerçekten korunması gereken bir ekonomik değer varsa bunun hukuki yollarla güvence altına alınmasıdır.

Eş malını üçüncü kişiye devrederse ne olur?

Boşanmadan önce yapılan her mal devri otomatik olarak geçersiz değildir.

Ancak mal rejiminin tasfiyesi bakımından bazı devirlerin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Özellikle eşin diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı karşılıksız kazandırmalar veya malvarlığını azaltmaya yönelik belirli işlemler bakımından Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesi önem taşıyabilir.

Bu nedenle “eşim evi sattı, artık hiçbir hakkım kalmadı” şeklinde düşünmek doğru değildir.

Devrin ne zaman yapıldığı, kime yapıldığı, gerçek bir satış olup olmadığı, bedelin ödenip ödenmediği ve mal rejiminin tasfiyesi bakımından hukuki sonuçları ayrıca incelenmelidir.

Hangi mallar için tedbir istenebilir?

Somut olayın şartlarına göre;

• Konut,
• Arsa,
• Arazi,
• İş yeri,
• Araç,
• Şirket payı,
• Belirli malvarlığı değerleri

üzerinden hukuki koruma gündeme gelebilir.

Ancak her mal için otomatik olarak tedbir kararı verileceği söylenemez.

Mahkeme, talep edilen korumanın kanuni şartlarını ve ölçülülüğünü somut olay üzerinden değerlendirir.

Tedbir talebi için hangi deliller gerekir?

Tedbir talebinde mümkün olduğu kadar somut deliller sunulmalıdır.

Örneğin eşin evi satışa çıkardığını gösteren bir ilan, satış görüşmesine ilişkin yazışma veya malın devredilmek üzere olduğunu gösteren başka bir belge, yalnızca “mal kaçıracak” şeklindeki soyut iddiadan daha açıklayıcı olabilir.

Ayrıca tapu kayıtları, araç kayıtları, banka belgeleri, mesajlar ve tanık anlatımları somut olayın özelliklerine göre değerlendirilebilir.

Delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmiş olması da önemlidir.

Boşanma davasından önce tedbir istenmesi boşanma davası açmayı zorunlu kılar mı?

Bu sorunun cevabı, talep edilen hukuki korumanın niteliğine göre değişir.

TMK 199 kapsamındaki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması, boşanma davasının kendisinden ayrı bir hukuki koruma alanıdır. Yargıtay kararlarında da TMK 199’a dayalı taleplerin bağımsız şekilde ele alındığı görülmektedir.

Buna karşılık dava öncesi ihtiyati tedbir bakımından, tedbirin hangi esas hak veya dava ile bağlantılı olduğu ve tedbir sonrasında esas davanın açılmasına ilişkin usul kuralları ayrıca dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle başvuru yapılmadan önce tedbirin hukuki dayanağının doğru belirlenmesi önemlidir.

Aydın ve Efeler’de boşanma öncesi malvarlığı tedbiri

Aydın ve Efeler’de boşanma hazırlığında olan eşler bakımından da aynı hukuki düzenlemeler uygulanır.

Özellikle eşin adına kayıtlı bir evin satılmak üzere olması, aracın üçüncü kişiye devredilmeye çalışılması veya aile ekonomisinin ciddi şekilde tehlikeye sokulması gibi durumlarda, boşanma davası açılmasını beklemeden mevcut hukuki koruma yollarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Ancak “boşanma davasından önce bütün mallara tedbir konulur” şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır.

Hangi malın neden korunması gerektiği, mevcut riskin ne olduğu ve hangi kanun hükmüne dayanılacağı somut olay üzerinden belirlenmelidir.

Sonuç

Boşanma davası henüz açılmamış olsa dahi eşin malvarlığına ilişkin bazı koruyucu hukuki yollara başvurulması mümkündür.

Özellikle TMK 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması, ailenin ekonomik varlığının korunması bakımından önemli bir hukuki mekanizmadır. Yargıtay uygulamasında da bu hükme dayalı bağımsız talepler bulunmaktadır.

Aile konutu bakımından ise TMK 194’teki özel koruma ve aile konutu şerhi ayrıca değerlendirilmelidir.

Boşanma davası açıldıktan sonra ise TMK 169 kapsamında eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların korunmasına yönelik geçici önlemler gündeme gelir.

Bu nedenle eşinizin ev, araba veya başka bir malı boşanma öncesinde devretmeye çalıştığını düşünüyorsanız, yalnızca boşanma davasının açılmasını beklemek yerine hangi malvarlığı değerinin hangi hukuki mekanizma ile korunabileceğinin somut olay üzerinden değerlendirilmesi önemlidir.

SSS

Boşanmadan önce eşimin evine tedbir koydurabilir miyim?

Somut olayın şartlarına göre hukuki koruma talep edilebilir. Özellikle aile konutu ve TMK 199 kapsamında tasarruf yetkisinin sınırlandırılması ayrıca değerlendirilmelidir.

Eşim evi satmak istiyor, boşanma davası açmadan ne yapabilirim?

Evin aile konutu olup olmadığı ve satış riskinin somut delillerle ortaya konulup konulamadığı incelenmelidir. Şartları varsa aile konutu koruması veya TMK 199 kapsamında başvuru gündeme gelebilir.

Boşanmadan önce eşimin arabasına tedbir konulabilir mi?

Somut olayın şartlarına göre belirli bir malvarlığı değerinin korunması istenebilir. Ancak tedbir otomatik olarak uygulanmaz; kanuni şartların ve ekonomik riskin ortaya konulması gerekir.

Eşimin banka hesabına boşanmadan önce tedbir konulabilir mi?

Banka hesapları bakımından da talebin hukuki dayanağı ve somut ekonomik risk değerlendirilir. Her banka hesabı için otomatik olarak tedbir uygulanması söz konusu değildir.

Eşim mal kaçırıyorsa boşanma davasını beklemeli miyim?

Mal kaçırma riski varsa, boşanma davasından önce mevcut hukuki koruma yollarının değerlendirilmesi önemlidir. TMK 199 bu açıdan özellikle incelenebilecek düzenlemelerden biridir.

Aile konutu şerhi ile tedbir aynı şey midir?

Hayır. Aile konutu şerhi ile TMK 199 kapsamındaki tasarruf yetkisinin sınırlandırılması farklı hukuki mekanizmalardır.

Boşanma davası açılmadan TMK 199 uygulanabilir mi?

TMK 199, evlilik birliğinin genel hükümleri içerisinde düzenlenen bağımsız bir hukuki korumadır. Yargıtay uygulamasında boşanma davasından bağımsız TMK 199 talepleri bulunmaktadır.

Eşim boşanmadan önce evi satarsa hakkımı kaybeder miyim?

Hayır, satışın gerçekleşmiş olması her durumda diğer eşin bütün haklarını ortadan kaldırmaz. Devrin niteliği, zamanı, bedeli ve mal rejiminin tasfiyesine etkisi ayrıca incelenir.